Aangeleerde Hulpeloosheid

Aangeleerde hulpeloosheid is een verschijnsel waarbij een mens geleerd heeft dat hij geen invloed kan uitoefenen op de gebeurtenissen die hem overkomen. Aangeleerde hulpeloosheid treedt op wanneer iemand herhaaldelijk in oncontroleerbare, stressvolle omstandigheden verkeert. Aangeleerde hulpeloosheid is een reactie op langdurig trauma.

 

Trauma

Aangeleerde hulpeloosheid heeft vaak de oorsprong in een jeugd waarin een kind wordt mishandeld, misbruikt of verwaarloosd. Het kind heeft in zijn jeugd vastgezeten in omstandigheden waar er geen andere mogelijkheid was dan de omstandigheden te ondergaan. Er was geen uitweg . Niemand kwam het kind te hulp. Het aangeven van grenzen, behoeftes en wensen had geen effect op de omgeving en-of omstandigheden. Het vragen om hulp kreeg geen respons. Na verloop van tijd zal het kind zich neerleggen bij de onveilige omstandigheden en alle inspanning om de situatie te veranderen opgeven. Het heeft geen andere keus dan de mishandeling, het misbruik of de verwaarlozing te ondergaan, zonder uitzicht op verbetering.

 

Aangeleerde hulpeloosheid is te herkennen aan de volgende symptomen:

  • Een laag gevoel van eigenwaarde;
  • Weinig motivatie;
  • Lage verwachtingen van het eigen succes;
  • Weinig doorzettingsvermogen;
  • Niet om hulp vragen;
  • De overtuiging dat een gebrek aan succes te maken heeft met een gebrek aan de eigen bekwaamheid;
  • De overtuiging dat succes alléén te maken heeft met geluk hebben in plaats van talent, competenties of bekwaamheid.

 

Het Yoked Control Experiment

In 1967 werd er voor het eerst geschreven over aangeleerde hulpeloosheid naar aanleiding van een experiment met honden uitgevoerd door psychologen Martin Seligman en Stephen Maier. Tijdens dit zogenaamde ‘Yoked Control’- experiment kregen twee honden continu elektrische schokken toegediend. Eén van de honden kreeg de mogelijkheid om de elektrische schokken stop te zetten door op een knop te drukken. Wanneer de knop werd ingedrukt, stopten de elektrische schokken voor beide dieren. De andere hond had geen invloed op de schokken. Na verloop van tijd leerde deze hond dat hij geen controle had over de omstandigheden. Hij verkeerde in een aanmerkelijk slechtere gezondheid dan het andere dier en was tevens niet meer in staat om te leren.

Bij een vervolg experiment met de zogenaamde shuttle box – een kooi die door een lage afscheiding in twee helften was verdeeld – kregen de honden aan de ene kant van de kooi regelmatig een schok. Aan de andere kant van de afscheiding gebeurde dit niet. Door over de afscheiding te springen, konden de honden dus de schokken vermijden. De hond die tijdens het eerste experiment de controle had, leerde dat het naar de andere kant van de kooi kon gaan om de schokken te ontlopen. Het dier dat geen invloed had op de schokken tijdens het ‘Yoked Control’-experiment leed onder de schokken, maar ondernam geen actie om de schokken te vermijden. Deze hond had geleerd geen invloed te hebben op de omstandigheden. Het dier stelde zich hulpeloos, angstig, gestrest en passief op.

Seligman en Maier concludeerden uit hun onderzoek dat er drie kenmerken zijn voor personen die te maken hebben met aangeleerde hulpeloosheid. Een persoon met aangeleerde hulpeloosheid:

  1. reageert passief op trauma;
  2. heeft moeite te leren dat je als volwassene invloed kunt uitoefenen op trauma en omstandigheden;
  3. ervaart zeer hoge stresslevels.

Aangeleerde hulpeloosheid leidt vaak tot PTSS, C-PTSS, depressie en angststoornissen.

 

Weinig invloed

Mensen die te maken hebben met aangeleerde hulpeloosheid hebben het gevoel dat ze geen controle hebben over de omstandigheden waarin ze leven. Ze gaan ervan uit dat slechte dingen hen zullen overkomen en dat ze daar weinig tot geen invloed op kunnen uitoefenen. Ze hebben moeite met het oplossen van problemen, zelfs niet wanneer er een oplossing voor de hand ligt.

Uit onderzoek blijkt dat aangeleerde hulpeloosheid van grote invloed is op iemands persoonlijke ontwikkeling en groei. Een gevoel van falen, zelfveroordeling en nooit genoeg zijn overheerst. Wanneer een persoon met aangeleerde hulpeloosheid stappen onderneemt om zich te ontwikkelen en deze stappen mislukken dan wordt dit gezien en ervaren als bevestiging dat hij geen invloed of controle heeft op zijn persoonlijke levensomstandigheden.

 

Hoe om te gaan met aangeleerde hulpeloosheid

Mensen die te kampen hebben met aangeleerde hulpeloosheid hebben baat bij:

  • Het ontvangen van steun en aanmoediging;
  • Het ontdekken van de oorsprong van de aangeleerde hulpeloosheid;
  • Het ontwikkelen van manieren om de gevoelens van hulpeloosheid te verminderen;
  • Het identificeren van innerlijke overtuigingen die de aangeleerde hulpeloosheid in stand houden;
  • Het identificeren van gedrag dat een bijdrage levert aan hulpeloosheid;
  • Het ontwikkelen van nieuwe innerlijke overtuigingen;
  • Het ontwikkelen van de eigen kracht en het vertrouwen in zichzelf;
  • Het leren omgaan met ingewikkelde gevoelens en emoties.

Een goede therapeut of psycholoog kan de juiste ondersteuning bieden om aangeleerde hulpeloosheid de baas te worden.

 

© 2021 Denise Hagmeijer, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de auteur. Zonder toestemming van de auteur is vermenigvuldiging verboden.

 

Bronvermelding:

Learned helplessness: Examples, symptoms, and treatment (medicalnewstoday.com)

Aangeleerde hulpeloosheid - Wikipedia

Learned Helplessness | Psychology Today

Maak jouw eigen website met JouwWeb